‘Kapitalisme’: een Definitie van Termen

Er zijn weinig woorden die zo ernstig misbruikt worden in onze samenleving als het woord ‘kapitalisme’. Kapitalisme wordt vaak omschreven als een egocentrisch economisch of zelfs cultureel systeem waarin mensen ten koste van alles en iedereen zichzelf willen verrijken. In deze post wil ik door middel van een precieze benadering van het begrip ‘kapitalisme’ beschrijven wat de essentie van kapitalisme is en waarom het in haar puurste vorm – vrije markt of laissez-faire kapitalisme – anarchistisch is. Daarnaast wil ik ook de opvattingen dat (a) financiële winst centraal staat in kapitalisme en dat (b) er altijd een verliezende en een winnende partij is bij een transactie weerleggen. Tot slot zal ik een blik werpen op het kapitalistisch model in de Verenigde Staten dat voornamelijk gezien wordt als het toonbeeld van vrije-markt kapitalisme. De enige conclusie die we kunnen trekken uit mijn uiteenzetting is dat het economisch systeem van de Verenigde Staten verre van puur kapitalistisch is. Het is zo ver verwijderd van het kapitalisme dat het eerder corporatisme of nepotisch kapitalisme genoemd zou moeten worden.

Kapitalisme betekent vrije associatie
De van Dale beschrijft kapitalisme als een “maatschappelijk stelsel waarbij de productiemiddelen eigendom zijn van particulieren of vennootschappen die betaalde werknemers in dienst hebben”. In zo’n systeem staan private eigendomsrechten, kapitaalaccumulatie en vrijwillige handel in goederen en services centraal. De vrijwilligheid waarmee partijen interacteren valt uitstekend binnen het domein van de libertarische filosofie van voluntaryisme – het idee dat alle vormen van menselijke associatie vrijwillig zou moeten zijn. Het gevolg van deze vrijwilligheid is dat prijzen worden vastgesteld door private partijen en er geen ruimte is voor centrale (overheids)planning. Bij onze beoordeling van hoeverre een economisch systeem kapitalistisch is, dienen we onszelf af te vragen hoe prijzen worden vastgesteld: wordt het vastgesteld door de vrijwillige, vredige en dynamische interactie tussen miljoenen of zelfs miljarden individuen of worden ze bepaald door overheidsinterventies. Als we kijken naar de Nederlandse economie kunnen we stellig vaststellen dat we leven in een planeconomie in plaats van een kapitalistische economie. Dit drukt zich onder meer uit in het feit dat van de totale bbp van 500 miljard, ongeveer 250 miljard naar de Nederlandse overheid gaat. Nederland is dus eigenlijk al voor de helft puur een planeconomie geworden en het ziet er naar uit dat het verder die weg betreedt. De Nederlandse overheid heeft namelijk blijkbaar alsnog niet genoeg geld, want de overheidsschuld is sinds 2007 met ongeveer 70% gegroeid. Ook in de Verenigde Staten zien we dat de totale overheidsuitgaven per bbp exorbitant hoog is: het staat momenteel op ongeveer 40%[1] en de officiële overheidsschuld is inmiddels al de 18.000[2] miljard gepasseerd. Laurence Kotlikoff, professor aan Boston University, heeft zelfs uitgerekend dat de totale ‘fiscal gap’ boven de 200.000 miljard is.[3]

Puur kapitalisme is anarchistisch
Ervan uitgaande dat vrijwillige associatie op de markt de antithese is van overheidsinterventies, kunnen we concluderen dat kapitalisme in haar puurste vorm zich zou uitdrukken in ‘anarchisme’. Hier stuiten we op een ander woord dat net als ‘kapitalisme’ ernstig misbruikt is. Bij ons gebruik van woorden is het belangrijk om de letterlijke definitie van woorden te onderscheiden van haar toegekende consequenties. Anarchisme is afkomstig uit het Grieks bestaande uit de twee deelwoorden ‘an’ (zonder) en ‘arkhos’ (leider). Anarchisme betekent dus letterlijk ‘zonder leider’ of ‘een staatloze samenleving’. De meesten geloven dat zo’n staat zou leiden to chaos en kennen nu het woord ‘chaos’ als betekenis toe aan het woord ‘anarchisme’ waardoor ze deze twee woorden willekeurig door elkaar gebruiken. Het gevolg is een misvatting van het woord ‘anarchisme’ wat uiterst onfortuinlijk is voor degenen die geloven dat een anarchistische samenleving leidt tot een beter geordende en vrijere samenleving voor alle individuen.

De vraag of puur kapitalisme wenselijk is en of anarchie daadwerkelijk kan leiden tot maatschappelijke orde laat ik in deze post achterwege. Wel wil ik even wat kwijt over de misvatting dat winst altijd centraal staat in kapitalisme en dat er in een vrijwillige transactie altijd één partij is die er profijt van heeft en de ander verliest.

Vrije individuele keuze staat centraal in kapitalisme en niet financiële winst
In zo’n economisch systeem waarin elk individu vrij is tot elk persoonlijke associatie en vrij is om deel te nemen aan elke transactie naar keuze hoeft financiële winst niet altijd centraal te staan. De waarde van een goed of de waarde van een actie is namelijk subjectief en verschilt per individu.[4] Deze subjectieve waarde is bepalend voor de handeling van het betreffende individu richting het behalen van zijn gewenste doelen. Aangezien elk individu verschillende waardes hecht aan dezelfde doelen is het goed mogelijk dat de één bijvoorbeeld meer waarde hecht aan het opbouwen van een carrière, terwijl de ander meer waarde hecht aan het opvoeden van een kind. De één is bereid om vrijwilligerswerk te verrichten, terwijl de ander poen wilt zien voor elk werk dat hij verricht.

Alle partijen die deelnemen aan een vrijwillige transactie hebben profijt
Als argument tegen vrije-markt-kapitalisme wordt ook vaak gezegd dat er bij een transactie altijd een verliezende en een winnende partij is. Dit klopt niet, omdat het besluit om deel te nemen aan een handelstransactie gebaseerd is op de subjectieve voorkeuren van elk deelnemende partij. De transactie zal alleen plaatsvinden wanneer elke partij meer waarde hecht aan het te verkrijgen doel (een goed, service, een status of een persoonlijke waardering voor wat dan ook) dan de huidige situatie die hij daarvoor moet opgeven. We kunnen als voorbeeld zeggen dat de koper van een appel alleen de appel koopt als hij de appel subjectief gezien meer waardeert dan de prijs die hij daarvoor moet betalen. Zo ook zal de verkoper van een appel alleen de appel verkopen als hij de appel subjectief gezien minder waardeert dan de prijs die hij daarvoor betaald krijgt. Daardoor zal elke partij die deelneemt aan een transactie op het moment van de transactie een hogere bevrediging voelen dan op het moment ervoor. Vrijwillige transacties en vrijwillige handel leiden altijd tot een win-win situatie. Dit neemt trouwens niet weg dat er fouten worden gemaakt door individuen. Mensen zijn nou eenmaal feilbare wezens. Het is goed mogelijk dat mensen later spijt krijgen van een transactie, hoewel ze op het moment van de transactie een hogere bevrediging hebben verkregen. Ik heb eerder als voorbeeld een appel genomen, maar ik had ook een service kunnen nemen. Zo zou iemand bijvoorbeeld een hogere waarde kunnen hechen aan een altruïstische daad en daardoor meer voldoening kunnen krijgen uit een altruïstische daad dan uit een egoïstische daad.

Tot slot wil ik na mijn beschrijving van kapitalisme een reflectie geven op het economisch systeem in de Verenigde Staten wat door velen wordt gezien als het boegbeeld van vrije-markt-kapitalisme.

De Verenigde Staten, een nepotisch kapitalistisch model
Ik heb eerder in deze post al geschreven dat de totale overheidsuitgaven van de Amerikaanse overheid ongeveer 40% van het bbp bedraagt. De kapitalistische vorm daar is verre van het vrije-markt-model. De juiste benaming van het model in de Verenigde Staten is het nepotisch kapitalisme – een economisch model waarbij het succes van bedrijven steeds afhankelijker wordt van de hechte relatie tussen het bedrijfsleven en de overheid. Het is een favoritistisch stelsel waarbij overheidssubsidies, overheidsvergunningen of andere overheidsinterventies de algehele economie zwaar beheersen. Een uitstekend voorbeeld is Donald Trump die meerdere keren in zijn verkiezingscampagne heeft geroepen dat hij als elk ander verstandige zakenman zijn zaken probeert uit te breiden door politieke invloed te kopen en ook eerlijk toegeeft dat het Amerikaanse vrije-markt-kapitalisme niet meer bestaat:

TRUMP: I will tell you that our system is broken. I gave to many people, before this, before two months ago, I was a businessman. I give to everybody. When they call, I give. And do you know what? When I need something from them two years later, three years later, I call them, they are there for me. And that’s a broken system.

UNIDENTIFIED MALE: What did you get from Hillary Clinton and Nancy Pelosi?

TRUMP: Well, I’ll tell you what, with Hillary Clinton, I said be at my wedding and she came to my wedding. You know why?

She didn’t have a choice because I gave. I gave to a foundation that, frankly, that foundation is supposed to do good. I didn’t know her money would be used on private jets going all over the world. It was.[5]

De huidige economische crisis waarbij sommige bedrijven overeind zijn gehouden door overheidssteun heeft het nepotisch kapitalisme in de Verenigde Staten (en in verscheidene andere landen) mooi blootgelegd. In een vrije-markt-kapitalisme zou elk individu verantwoordelijkheid dragen voor zijn verliezen, maar in het nepotisch kapitalisme kiest de overheid welke bedrijven wel en niet worden geholpen door middel van staatssteun. De invloed van ‘big business’ op de Amerikaanse overheid is duidelijk te zien in de volgende diagrammen:

Federal Government Big Oil

Federal Government Goldman Sachs

Federal Government Monsanto

Federal Government Walmart

Voetnoten
[1]
Zie http://www.usgovernmentspending.com/past_spending

[2] Zie http://www.usdebtclock.org/

[3] Zie http://www.zerohedge.com/news/2013-09-11/lawrence-kotlikoff-us-fiscal-gap-200-trillion-our-country-broke

[4] Lees hier meer over the subjectieve waardentheorie: https://en.wikipedia.org/wiki/Subjective_theory_of_value

[5] Zie http://www.unz.com/mwhitney/trumps-triumph-billionaire-blowhard-exposes-fake-political-system/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s