Drie doelen van het onderwijs en de psychotische samenleving

Afgelopen week heb ik Nietzsches Twilight of the Idols (1888) (in het Nederlands Godenschemering) gelezen. Nietzsche noemt het boekwerk een “verklaring tot oorlog”, een veldslag waarin hij idolen – iets wat we excessief adoreren en aanbidden dat we ze boven onze kritische blikveld plaatsen – onderzoekt door er met een filosofische stemvork op te slaan om te zien of ze het verdienen om volwaardig geadoreerd te worden. Wellicht dat met de stemvorkslag het welbekende holle geluid van kletspraat te horen valt.

In deze post wil ik beschrijven wat Nietzsche te zeggen heeft over één zo’n idool – het publieke onderwijs in Duitsland. In een passage over het Duitse onderwijs schrijft hij dat in het moderne Duitsland niemand meer vrij is om zijn kinderen een nobele educatie te geven. Nietzsche gelooft dat het het doel is van het onderwijs en de school curricula om iedereen verplichtend gelijk te stellen aan elkaar door leerlingen een fundamenteel bedenkelijke middelmatigheid op te leggen. Deze nivelleringsslag houdt in dat middelmatigheid tot de standaard wordt gemaakt. Het is een sociaal proces waarin hogere waarden en individuele uniekheden worden vertrappeld en betekenisloos worden gemaakt door ze te trekken richting het gemiddelde. Zie in deze vorige post van mij hoe het fundamentele schoolproces (en het nivelleringsproces) eruit ziet. Dit gaat uiteindelijk ten koste van de ontwikkeling van het individu. In een passage waarin Nietzsche onder meer ook kritiek levert op filologen en Kant, schrijft hij:

“What is the task of all higher schooling?” To make man into a machine. “What are the means employed?” He must learn how to be bored. “How is this achieved?” By means of the concept duty. “What example of duty has he before his eyes?” The philologist: it is he who teaches people how to swat. “Who is the perfect man?” The Government official. “What philosophy furnishes the highest formula for the government official?” Kant’s philosophy: the Government official as thing-in-itself made judge over the Government official as appearance.” (Hoofdstuk Skirmishes in a war with the age, Sectie 29)

Gelukkig geeft Nietzsche naast zijn kritiek op het onderwijs ook ideeën over wat de doelen van het onderwijs zou moeten zijn. Hij heeft drie doelen vastgesteld waar het onderwijs aan zou moeten voldoen:

  1. Leerlingen moeten leren om het oog kalm te houden en om met geduld dingen op zich af te laten komen. Volgens Nietzsche is het belangrijk dat ze de gewoonte aanleren om individuele zaken van alle kanten te bekijken zodat we, zoals C. Wright Mills zegt, een zekere kritische gevoeligheid ontwikkelen waardoor onze geest als het ware “een bewegende prisma is die het licht opvangt van zoveel mogelijk verschillende hoeken en inzichten” (Mills, 1959, p. 214). Een persoon die getraind is om te leren zien wordt over het algemeen ook wantrouwender voor een zeker perspectief en is dan ook in staat om op grondiger redenen van perspectief te veranderen wat natuurlijk kan leiden tot een zekere weerspannigheid.
  2. Om leerlingen te leren denken. Denken moet worden geleerd net zoals dat dans geleerd dient te worden. Hij zag dat logica als een praktisch vak steeds minder werd beoefend en dat zelfs onder de hooggeleerden logica als een theorie langzaamaan begint te sterven.
  3. Tot slot moeten leerlingen leren spreken en leren schrijven. Ze moeten leren dansen met ideeën, met woorden en met de pen.

Al deze drie doelen van het onderwijs is wat ik graag de ‘intellectuele vakmanschap’ of ‘kritische kunde’ zou willen noemen. Naar mijn mening is deze vakmanschap geheel afwezig in ons onderwijs en daarmee verkeren we in een samenleving die onder voorwendselen van wijsheid en kennis snel vervalt tot een armzalig psychotische samenleving. Mensen hebben overal een mening op, maar weten daadwerkelijk niets: simpliciteit wordt verdraaid en gecompliceerd; we vertellen hoe anderen dienen te leven, maar kampen zelf met problemen die voor ons onoverkoombaar zijn; we behandelen symptomen van economisch-politieke kwesties, maar verliezen de oorzaak en het doel uit het oog; we gebruiken preventieve oorlogen om vrede te bewaren; installeren socialisme om kapitalisme te bewaken; en vernietigen met geweld de levensonderhouden van mensen onder humanitaire dekmantels. Zou het kunnen zijn dat deze huidige filosofie, nog onbenoembaar, het symptoom is van het retrogressieve onderwijs – een gebrek aan hogere scholing, een tekort aan intellectuele vakmanschap?

Referenties
Mills, C.W. (1959). The Sociological Imagination. New York: Oxford University Press.

Nietzsche, F.W. (1888). Twilight Of The Idols. (A.M Ludovici, Trans.) New York: Barnes & Noble Inc.

Advertisements

One thought on “Drie doelen van het onderwijs en de psychotische samenleving”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s