Ik Dans De Roamvong

Zaterdagavond, 14 november, was het dan eindelijk zover: het ‘Ik dans de Roamvong’ event zou starten om 18:00. Het zou een eenmalig experimentele avond worden waarin Cambodjaanse jongeren, wonend in Nederland en België, hun kunsten ter gehore of ten tonele zou stellen.

Het event was in één woord “fenomenaal!” Ondanks de regenbuien en de harde winden, ontfermde de avond zich als een warme deken over het evenement. De opkomst, waarvan initieel werd verwacht dat het voornamelijk zou bestaan uit jongeren, was uiteindelijk een mooie mix van jong en oud geworden. De eerste generatie Cambodjanen konden op deze avond zien wat de tweede generatie onder andere beweegt: kunst.

Het publiek werd geweldig vermaakt met het optreden van Témy Phem die na een welkomstwoord van de hoofdorganisatrice, Samboleap Tol, de avond aftrapte met een drietal nummers die mij persoonlijk diep ontroerden. De nummers waren zoals hij tevens ook al had omschreven vrij melancholisch, wat overigens misschien ook wel paste bij het feit dat de avond ervoor een aanslag heeft plaats gevonden in Parijs. Tijdens het overweldigende optreden van Témy, werd ik overwelmd met het gevoel dat dit een speciale avond zou worden. Alle aanwezigen zouden getuige zijn van wat naar mijn idee een verbroedering werd van Cambodjaanse Nederlanders en Belgen. Het was een avond waarin we konden genieten van mensen binnen onze gemeenschap – mensen die ik of al lang geleden uit het oog ben verloren of nooit heb gekend, mensen met diepe passies, mensen die aantonen dat er ook binnen onze gemeenschap een verlangen heerst om een hogere expressie te geven aan hun persoonlijke identiteit. Ik wist niet dat er in onze Cambodjaans-Nederlandse gemeenschap zulke leuke opzienbarende artiesten waren. Na Témy, kreeg Cheerted Keo de gelegenheid om zijn twee kunstwerken – een schildering waarbij een persoon de horizon optilt en een illustere illustratie gebaseerd op het Cambodjaanse verhaal van de monnik en de krokodil – toe te lichten. Cheerted’s werken zijn zeer aansprekend. Ze zijn vaak zwaar beladen, gevuld met mysterie en hebben een merkwaardig magisch realistische uitstraling. Alhoewel hij beweert dat zijn werken ontstaan uit een spontaan creatief proces zonder diepere betekenis, krijgt de toeschouwer toch vaak het gevoel dat er een boodschap verscholen ligt door het opmerkelijke gebruik van perspectieven en kleuren waarmee de werkelijkheid wordt gemanipuleerd. Ze zouden voor filosofen het middelpunt van ellenlange esthetische analyses en discussies kunnen zijn. Om een voorbeeld te noemen: wat betekent het dat de persoon op het zwart-witte doek de horizon optilt? Wilt Cheerted hiermee aangeven dat er achter onze direct zintuiglijk waarneembare werkelijkheid een hogere realiteit verscholen zit – twee werelden die door Immanuel Kant onderscheiden wordt in een fenomenale en een noumenale wereld of door Plato in een vergankelijke en een ideeënwereld?

Cheerted horizon

Cheerted Keo Monk Crocodile

Vervolgens stond Sophie Ek op het programma. Ze was speciaal vanuit Londen naar Breda gekomen om deel te nemen aan het evenement. Ze greep in haar opvoering mooi terug op de Cambodjaanse geschiedenis, vertelde dat Cambodja in korte tijd verscheidene volksliederen heeft gehad en heeft er één ten gehore gebracht, liet een interview met haar vader horen over Cambodjaanse liedjes van voor de oorlog en zong tot slot a capella twee klassieke nummers – Bopha Lockey en Chuncheat Khmer. Beide liederen zijn volgens mij alom bekend onder Cambodjanen. Het was prachtig om te zien dat het hele publiek op de maat meeklapte. Ze riepen bij mij een sterk nostalgisch en vredig gevoel op, zeker Bopha Lockey, en onderstreepten nogmaals het feit dat wij een gemeenschappelijke geschiedenis hebben en dat wij voortgekomen zijn uit een moederland dat duizenden kilometers verderop ligt. Na Sophie, vertelde Settia Tin de achterliggende verhalen van de foto’s die ze aan het publiek ten toon heeft gesteld. Ze heeft geprobeerd om in de vier getoonde foto’s de emotionele kanten van mannen op de plaat vast te leggen. Dit heeft geresulteerd in een reeks foto’s van tranende en genaakbare mannen van wie hun emoties op kundige wijze zijn geschoten. De tranen vloeiden voort uit de dialogen die Settia met de mannen heeft gehad. Vervolgens trad Kim’s Funky Corporation, een band bestaande uit een mix van Nederlanders en één Cambodjaan, op. KFC speelde afwisselend Engelstalig en Cambodjaanstalige nummers. Hun optreden zat vol energie. Het publiek – zowel de ouderen als de jongeren – swingde heerlijk mee op de funky muziek. Enkele nummers die de revue passeerden waren Chnam Oun Dobpram Mouy, Come Together en Ches Cyclo. Aansluitend speelden de DJ’s Lop Ahtar (Ratha Pol) en K-Soul tot aan het einde van de avond.

12232668_10207957912524477_4443424541033935035_o

Naarmate de avond vorderde, ontviel me langzaamaan het diepere besef dat er zich inderdaad een speciale avond aan het ontvouwen was. Nu ik terug reflecteer op de avond en het succes erachter probeer te begrijpen, besef ik me dat een meervoud van factoren hebben bijgedragen. Het evenement wekte een zekere vorm van nostalgie op bij blijkbaar niet alleen mij, maar ook bij andere Cambodjanen. Het werd die avond al geuit toen Kimberley Chhay tijdens haar loofwoord voor Samboleap op het podium vertelde dat ze het jammerlijk vond dat de tweede generatie niet meer met elkaar omgaan zoals ze vroeger deden op Cambodjaanse feesten. Dat waren de zorgeloze tijden waarin we als jonge kinderen werden meegenomen naar Cambodjaanse feesten door onze ouders. Dit zijn feesten die zeer rigide zijn in hun structuur en weinig vernieuwends te bieden hebben. De traditioneel opgezette Cambodjaanse feesten zijn hun aantrekkingskracht op de jongeren al lang verloren. De lagere opkomst onder de jeugd voor zulke feesten zou een indicatie kunnen zijn voor ouderen dat de tweede generatie zich niet meer verbonden voelt met de eerste generatie en de Cambodjaanse cultuur. ‘Roamvong’ bewijst juist het tegendeel en is aldus een geruststellende affirmatie voor de ouderen dat de jongere generatie zich nog sterk geëngageerd voelt met het Cambodjaanse cultuurgoed. Vergeleken met andere Cambodjaanse feesten, was ‘Roamvong’ een frisse wind – er zat diepgang in het programma, het thema was niet-traditioneel en organisatorisch gezien getuigde het van enorme dapperheid. De zaal was klein, het was onzeker of het evenement wel genoeg Cambodjanen zou aanspreken en of ouderen zich wel konden vinden in de gehele opzet. Uiteindelijk is gebleken dat de avond symbolisch stond voor verbroedering en wederzijds begrip tussen de tweede en eerste generatie Cambodjanen. Het ironische is dat juist datgene, kunst, dat in de Cambodjaanse cultuur volgens mij niet genoeg gewaardeerd wordt, het middel was dat jong en oud bond. Kunst was het middel waarmee de jongeren de geruststellende boodschap hebben afgegeven aan de eerste generatie dat de Cambodjaanse cultuur voortleeft in hun kinderen. Het heeft ons een vorm van escapisme gegeven waarin de alledaagse werkelijkheid en onderlinge verschillen even vergeten werden.

‘Roamvong’ heeft zich duidelijk overtroffen in haar doelstelling: het werd niet slechts een gezellige avond waarin jongeren samen waren gekomen om de artistieke bezigheden van mede-Cambodjanen te bewonderen, maar het werd ook een intergenerationele verbroedering. Dit was een avond waarin kunst elk individu onder ons heeft verheven boven zichzelf en waarin de onderliggende essentie, het oerverlangen tot eenheid, werd aangesproken. Hier stonden we dan, middels transfiguratie gesublimeerd tot een eenheid van Cambodjaanse Nederlanders.

Achter in de ruimte stond overigens ook een whiteboard waarop mensen ideeën voor toekomstige events konden voordragen. Ik hoop van harte dat het niet alleen bij ideeën zal blijven en dat dit event de eerste draai heeft gegeven aan een zelf voortdraaiende wiel van initiatieven, een nieuw begin voor Cambodjanen in Nederland en België om elkaar op te zoeken.

Roamvong ideeën

Jij, die nog gelooft in het valse sprookje van de vredige Democratie

Jij hebt het zelf al gehoord: dit is een tijd van morele crisis. Jij hebt het zelf al gezegd, half in angst en half in hoop dat de woorden betekenisloos waren. Jij hebt gejammerd dat de menselijke zondes de wereld vernietigen en jij hebt de menselijke natuur verdoemd voor haar onwil om zich te schikken aan de deugden die jij van haar eist. Jij hebt haar om deze reden geketend aan een veelvoud van regels en wetten. Maar kijk toch om je heen… jij hebt al dat wat jij als het kwaad voorhield afgebroken en jij hebt alles bereikt wat in jouw ogen goed was. Waarom sta jij dan toch nog doodsangsten uit bij het aanzicht van de wereld? Die wereld is niet het product van andermans zondes, het is het product van jouw waarden. Het is het product van de deugden die jij lief hebt. Het is jouw morele ideaal dat in perfectie tot werkelijkheid is gebracht. Jij hebt ervoor gevochten, jij hebt erover gedroomd, jij hebt het gewenst en nu heb jij het keihard verdiend.

Aanslag in Parijs, Frankrijk

Wat de aanslag in Parijs heeft duidelijk gemaakt is dat er een diepe haat leeft onder mensen tegen het westen. Deze haat komt voort uit dezelfde wortels vanwaar mijn onbehagen gevoel met het westen ook is ontstaan – namelijk de Westerse bemoeienis met het binnenlands beleid in andere landen. Ik proef dit misnoegen met het westen ook onder mensen uit bijvoorbeeld Pakistan, Nigeria, Afghanistan, Irak, Marokko en Servië binnen mijn persoonlijke kringen.

Mijn onbehaaglijkheid komt voort uit de persoonlijke verhalen van mijn ouders die, voordat ze slachtoffer werden van de Rode Khmer en haar schrikbewind, ook het slachtoffer waren van Amerikaanse bombardementen in Cambodja – een gegeven waarover vaak wordt verzwegen. De bombardementen die begonnen in 1965 eindigden in 1973 en hebben aan honderd duizenden Cambodjanen het leven gekost. Ja, nog voordat de Rode Khmer de volledige grip had over Cambodja en iedereen verplicht naar het platteland werd gestuurd om voedsel te verbouwen voor ‘Angkar’, waren er al hongersnoden uitgebroken en werden massa mensen verjaagd van hun woonplekken. Het heeft een klimaat van chaos gecreëerd waarin juist de anti-westerse, anti-kapitalistische en anti-imperialistische propaganda van de Rode Khmer gehoor kreeg bij een groter deel van de bevolking. Cambodja is, samen met Laos, één van de en misschien wel dé heftigst gebombardeerde landen ter wereld. Mijn ouders waren bij aanvang van de geheime bombardementen slechts 7-8 jaar oud. Stel je voor dat een drone de school van je kind of het ziekenhuis waarin je geliefden verblijven plat bombardeert. Zou jij niet een gevoel van intense woede en haat krijgen? Zou jij niet wraak willen nemen op de verantwoordelijken?

Een pre-moreel persoon kijkt naar de consequentie van een actie. Hij ziet de aanslagen, erkent de doden, wordt emotioneel beroerd en oordeelt direct en fel. Een moreel persoon onthoudt zich ervan om direct een oordeel te vellen en probeert de oorzaken van de handelingen eerst goed te begrijpen. Ik wil de aanslag in Parijs niet goed praten, maar ik wil wel benadrukken dat als wij daadwerkelijk de hoogste erkenning willen geven aan de slachtoffers, wij als samenleving moeten reflecteren op de vraag waarom er mensen zijn die het westen zo vurig haten. Misschien is onze samenleving zelf onderdeel van een groter machine die de oorsprong is van de buitenlandse haat jegens het westen. We moeten niet alleen inzien dat het religieus fundamentalisme een gevaar is voor de wereld, maar ook dat er een hachelijker ‘vals idool’ is die al een eeuw lang de bovenhand voert: het democratisch fundamentalisme – de onkritische acceptatie dat democratie gelijk staat aan vrijheid, dat het altijd superieur is en dat het desnoods met geweld moet worden verspreid.

Zolang wij, als samenleving, blijven falen om te reflecteren op onszelf en het politieke systeem waarin we deelnemen zal er nooit een fundamenteel vredige oplossing worden gevonden.