Spontane orde

Velen denken dat de samenleving uiteenvalt zonder een groot sociologisch plan, uitgevoerd en opgelegd door een centraal orgaan. Echter, niets is minder waar. Een leuk voorbeeld is te zien in dit korte filmpje van een verkeerspunt onder spitstijd, terwijl de verkeerslichten het niet doen:

Het is een interessant microkosmisch voorbeeld van hoe orde spontaan kan ontstaan vanuit individuen die allen uit eigen interesse ageren. Deze spontane orde staat, naar mijn mening, analoog met een anarchistische samenleving. Het proces zelf is een evolutionair proces dat de mens onmogelijk op voorhand kan bevatten. Het filmpje herinnert me aan het Taoistische concept van “wu wei” (niet handelen tegen de aard der dingen) en Lao Tze’s gezegde dat wanneer de heerser niks doet, het volk zichzelf verandert en zichzelf corrigeert. Heersers worden om deze reden ontmoedigd om mensen te coördineren door middel van een veelvoud aan wetten en regels – tenminste, als zij een harmonieuse samenleving nastreven.

Ik ben sterk overtuigd dat de mens mentaal onkundig is om een samenleving volgens een groot sociologisch plan te ontwerpen zoals bv fascisten en socialisten willen, omdat de samenleving zelf het resultaat is van de interacties van ontelbare menselijke acties dat niemand, tenzij hij alwetend is, kan begrijpen. De totstandkoming van het resultaat van deze talloze menselijke acties is daarvoor veel te complex. Andere voorbeelden van spontane orde zijn taal en de vrije markt. De mens zou nooit een taal dat zo complex en gerafinneerd is kunnen designen door centraal bewuste interventies. Zo ook is er geen enkel persoon die schijnbaar iets simpels als een potloot kan maken zoals Leonard Read heeft geschreven in I, Pencil (1958). Desondanks is de mens toch in staat om potloden te produceren via een spontaan ontstane productieve orde waarin talloze mensen, ieder agerend vanuit eigen interesse, samenwerken:

Zulke voorbeelden tonen aan dat het simpelweg niet waar is dat de samenleving centraal gestuurd moet worden om tot een harmonisch geheel te komen. De mens is een zelf-regulerend organisme dat zo nodig elkaar en zichzelf regels oplegt om harmonieus samen te leven.

Advertisements